Ọrịa
Ụzọ nlekọta holistic Alzheimer
Profaịlụ
Ọrịa Alzheimer (AD), nke e debiri n'okwu Bekee ya, bụ ụdị nhụsianya a na-ahụkarị na ndị agadi. Ọ na-emebi echiche onye ọrịa, ncheta na nnwere onwe, na-emetụta ụdị ndụ ya na ọnwụ ya.
Ụlọ ọrụ na-ahụ maka nri na ọgwụ ọjọọ nke United States (FDA) akọwawo ya dị ka "ọrịa na-agbawa obi." N'ụwa niile, dị ka World Alzheimer Report 2018 wepụtara nke Alzheimer's Disease International (ADI) si kwuo, enwere ugbu a opekata mpe nde ndị ọrịa dementia n'ụwa niile. N'afọ 2050, a na-eche na ọ ga-eru nde 152, ebe ihe dịka 60%-70% nke ikpe bụ ndị ọrịa Alzheimer.
Ihe ịma aka dị n'ịgwọ ọrịa Alzheimer bụ eziokwu na usoro ọrịa ya aghọtachaghị nke ọma. Ka ọ dị ugbu a, a na-anabatakarị na enweghị ahaghị nhata n'etiti ọgbọ na mkpochapụ β-amyloid (Aβ) bụ ihe na-ebute neurodegeneration na mmalite nke mgbaka. Ọkwa dị njọ nke β-amyloid na-etolite plaques n'etiti akwara ụbụrụ, nke na-akpata neurotoxic na-eduga na mmebi nke neuronal.
Etiology
Ọrịa ahụ nwere ike ịbụ otu ọnọdụ dị iche iche, na-ebilite n'okpuru mmetụta nke ihe dị iche iche (gụnyere ihe ndị dị ndụ na psychosocial). Nnyocha na-egosi ihe karịrị 30 ihe nwere ike ime na echiche dị iche iche, dị ka akụkọ ezinụlọ, okike nwanyị, mmerụ isi, ọkwa agụmakwụkwọ dị ala, ọrịa thyroid, agadi ma ọ bụ na-egbu oge nke nne, ọrịa nje, na ndị ọzọ.
Njirimara Clinical
Mmalite nke ọrịa ahụ na-adị nwayọọ ma ọ bụ dị aghụghọ, na-esirikarị ndị ọrịa na ezinụlọ ha ike ịchọpụta. Ọ na-adịkarị n'ime ndị mmadụ karịrị afọ 70 (nkezi afọ mmalite bụ 73 maka ụmụ nwoke na 75 maka nwanyị). N'ọnọdụ ole na ole, mgbaàmà na-apụta ngwa ngwa mgbe ọrịa anụ ahụ gasịrị, mgbaji, ma ọ bụ nrụgide uche. Ọrịa a na-ahụkarị na ụmụ nwanyị (3: 1 ruru na ụmụ nwoke). Ihe mgbaàmà ndị bụ isi gụnyere mbelata nke nta nke nta nke ọrụ ọgụgụ isi, mgbaàmà uche, ọgba aghara omume, na iji nwayọọ nwayọọ na-efunahụ ikike ndụ kwa ụbọchị. A na-ekewa ọganihu ahụ n'ime usoro atọ na-adabere na njọ nke ikike ọgụgụ isi na ọrụ anụ ahụ.
Ogbo mgbaka dị nro (1-3 afọ). Mgbaàmà gụnyere mfu ebe nchekwa, ọkachasị n'ihe mere n'oge na-adịbeghị anya; mbelata nke ikpe, yana ihe isi ike nyocha, iche echiche, na njikwa nsogbu ndị siri ike; akpachapụghị anya n'ọrụ ma ọ bụ ọrụ ụlọ, enweghị ike ijikwa ịzụ ahịa ma ọ bụ ihe gbasara ego n'onwe ya, yana ihe isi ike ọha mmadụ. Ọ bụ ezie na onye ọrịa ahụ ka nwere ike ịrụ ọrụ ndị a maara nke ọma kwa ụbọchị, ha na-alụso ihe omume ọhụrụ ọgụ, na-egosipụta enweghị mmasị nke mmetụta uche, mkpasu iwe mgbe ụfọdụ, na mgbe mgbe enyo. Enwere mgba na nhazi oge na ihe isi ike n'ịghọta ebe mpaghara. Ogwu okwu na nsogbu ịkpọ aha bụkwa ihe a na-ahụkarị.
Ogbo dementia na-agafeghị oke (afọ 2-10). Mgbaàmà gụnyere oke nhụsianya na ebe nchekwa dị mkpirikpi na ogologo oge, mbelata ikike ohere ọhụụ maka nhazi dị mfe, yana ihe isi ike na nhazi oge na ọnọdụ. Ndị ọrịa na-eche ihe ịma aka ihu na-edozi nsogbu, na-amata myirịta na ndịiche dị n'etiti ihe, ma na-adabere na enyemaka maka ihe omume n'èzí, ejiji, ịdị ọcha nke onwe, na ejiji. Ha na-efunahụ ike ha ịrụ ngụkọ ma gosipụta mgbaàmà dị iche iche nke akwara ozi dị ka aphasia, apraxia, na agnosia. Enweghị mmasị nke mmetụta uche na-agbanwe ghọọ enweghị izu ike, na-awagharị mgbe niile, na enweghị nchekasị.
Ogbo mgbaka siri ike (afọ 8-12). Ndị ọrịa na-adabere kpamkpam na ndị na-elekọta ha, na-enwe nnukwu mfu ebe nchekwa na naanị iberibe ebe nchekwa fọdụrụ. Ha na-aghọ enweghị ike ijikwa ihe omume ndụ kwa ụbọchị, na-enwe nkụda mmụọ na njikwa eriri afọ na eriri afo. Ha nwere ike igosipụta ịgbachi nkịtị, nkwụsi ike, na nyocha anụ ahụ nwere ike ikpughe akara dị mma nke itinye aka na pyramidal traktị, mmeghachi omume oge ochie dị ka njide siri ike, ịkwagharị, na aṅụ. N'ikpeazụ, ha nwere ike ịbanye na coma ma na-adaba na nsogbu dị ka ọrịa.
Nyocha
Ntụle ọgụgụ isi: Gụnyere ngwaọrụ dị ka nyocha steeti Obere-Mental (MMSE) iji nyochaa ọrụ ọgụgụ isi.
Ọmụmụ ihe onyonyo: A na-eji ụbụrụ MRI na CT nyocha ewepụ ihe ndị ọzọ na-akpata nhụsianya ma chọpụta mgbanwe na nhazi ụbụrụ.
Electroencephalogram (EEG): Na-enyocha mgbanwe na ọrụ eletrik ụbụrụ.
Biomarkers: Ụfọdụ ọbara ma ọ bụ cerebrospinal fluid biomarkers nwere ike inye aka na nyocha.
Nchọpụta nchọpụta
Nchọpụta nke ọrịa Alzheimer na-agụnyekarị ewepu ihe ndị ọzọ nwere ike ịkpata mmerụ ahụ ma dabere na mgbaàmà onye ọrịa, nyocha ụlọ ọgwụ, na ọmụmụ ihe onyonyo. Ka ọ dị ugbu a, a ka na-achọ nyocha ihe gbasara ọrịa iji gosi n'ụzọ zuru oke na nchoputa nke ọrịa Alzheimer.