Ua iu ina faailoa mai e le Iunivesite o Harvard le sootaga i le va o le kofe ma le soifua maloloina—faanoanoa i le le iloaina muamua!

Ua avea le kofe ma vaiinu taua mo le tele o tagata ina ia mataala ma malosi. Mo faʻapolofesa faʻaonaponei, e mafai ona faʻapea o lo latou malosi i aso o le vaiaso e sau mai le kofe. Pe mo le mataala pe na o le fiafia i le mafanafana o se ipu i le lima, ua siitia le kofe mai le avea ma mea inu faʻapitoa i le avea ma se vaega o le tele o olaga o tagata, faʻapipiʻi ia lava i olaga faʻaonaponei.
Ae o le mea atonu e te le iloa o le kofe e iai se isi faʻamanuiaga mataʻina, talu ai nei na faʻaalia e le au saienitisi a le Iunivesite o Harvard...
O le tele o suʻesuʻega, e aofia ai suʻesuʻega mai le Iunivesite o Harvard ma isi faʻalapotopotoga suʻesuʻe, ua faʻaalia ai o le kofe e tele aoga. E mafai ona faʻaitiitia ai le lamatiaga o kanesa eseese, faʻalavelaveina le tuputupu aʻe o le tuma, faʻaitiitia le lamatiaga o mafuaʻaga uma o le oti, faʻaitiitia le lamatiaga o faʻamaʻi o le Alzheimer ma Parkinson, faʻaitiitia le lamatiaga o le cardiovascular, fesoasoani i le tino e faʻaitiitia le mamafa, ma faʻaitiitia le lamatiaga o gallstones, faatasi ai ma isi faamanuiaga.
O le tele o faʻamanuiaga mai le kofe e fesoʻotaʻi vavalalata ma le faitau selau o mea e le iloa e maua i fatu kofe. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le kofe o loʻo i ai caffeine, o se punaʻoa tele o antioxidants ma bioactive compounds.
O le inuina o le kofe e mafai ona fa'aitiitia ai le lamatiaga o le kanesa colorectal ma le kanesa o le ate.
Na faaalia e le Iunivesite o Harvard lauiloa i le lalolagi le aoga o le kofe i le soifua maloloina—o le inuina o le kofe e mafai ona faaitiitia ai le lamatiaga o le kanesa colorectal i le 15%, ma o le inuina o ipu kofe e lua i le aso e mafai ona faaitiitia ai le ono tulai mai o le kanesa o le ate i le 43%.

I le taimi lava e tasi, o se suʻesuʻega na lipotia mai e Polofesa Stephanie L. Schmit ma isi mai le Norris Comprehensive Cancer Center i le Iunivesite o Kalefonia i Saute i le *Cancer Biomarkers and Prevention* ua faalolotoina ai lo tatou fiafia i le kofe—o le kofe e mafai ona faaitiitia ai le lamatiaga o le kanesa colorectal. e 26%.
O lenei su'esu'ega o se su'esu'ega fa'ama'i mole mole e fa'atatau i tagata i le kanesa colorectal na faia i Isaraelu i matu. Na fausia e le au suʻesuʻe se suʻesuʻega faʻamaonia, semi-quantitative intake masani ole kofe mo 5,145 maʻi kanesa colorectal ma 4,097 tagata soifua maloloina e leai se talaʻaga o le kanesa colorectal.
O faʻamaumauga na faʻaalia ai a maeʻa ona fetuutuunai mo aʻafiaga o aʻafiaga, o le taumafaina o le kofe (1 i le 2 ipu i le aso) e mafai ona faʻaititia ai le lamatiaga o le atiaʻe o le kanesa colorectal i le 26%. E le gata i lea, a'o fa'atupula'ia le inu kofe, e fa'aitiitia malie le lamatiaga o le atia'e o le kanesa colorectal, o se fa'asologa e iloagofie mo kanesa colon ma rectal.
E le gata i lea, na lomia e tagata suʻesuʻe i le Dana-Farber Cancer Institute se suʻesuʻega i le *Journal of Clinical Oncology* o loʻo taʻu mai ai o le taumafaina masani o le kofe e mafai ona faʻaitiitia ai le toe tupu mai o le tumo ma faʻaleleia le fua o le ola mo le vaega III o le kanesa colon.
O lenei suʻesuʻega na mulimulitaʻia ai le faiga o meaʻai a le 953 o tagata mamaʻi o le kanesa colorectal o loʻo faʻataʻitaʻiina le chemotherapy mo le ono masina. Na latou iloa o tagata mamaʻi na faʻaaogaina le fa pe sili atu ipu kofe i le aso (faatasi ai ma le caffeine content e tusa ma le 460 milligrams) e 42% le maualalo o le lamatiaga o le toe tupu mai o le kanesa pe a faʻatusatusa ia i latou e leʻi inu kofe. I le taimi o le tulitatao, o tagata mamaʻi e masani ona inu i le fa pe sili atu ipu kofe e 33% maualalo le lamatiaga o le oti mai le kanesa poʻo soʻo se isi lava mafuaʻaga pe a faʻatusatusa i tagata e le inu kofe.
O isi au'ili'iliga na fa'ailoa mai ai o le fa'aitiitia o le lamatiaga o le kanesa na mafua ona o le caffeine e mitiia e tagata mama'i, nai lo le tele o isi vaega o le kofe.
O a'afiaga ole inisalini e ono suia ile kofe ile lumana'i.

O le ma'i suka i le taimi nei o le ma'i sili ona taatele i le lalolagi atoa, ma e silia ma le 380 miliona tagata mama'i i le lalolagi atoa. O tausaga ta'itasi, e lata i le 80,000 tagata e feoti i fa'ama'i fatu ma isi fa'alavelave e feso'ota'i ma le ma'i suka.
Mo tagata mama'i e maua i le ma'isuka ituaiga 1 ma le ituaiga 2, o le tui o le inisalini ose vaega taua o latou olaga i aso uma. Ae ui i lea, e ui o tui inisalini o se auala aoga togafitiga, e le atoatoa. O tui ole inisalini i aso uma e le gata e faigata ae faigofie foi ona galo.
Ua maua e le au su'esu'e e mafai e se ituaiga o fatuga'o sela ona gaosia le inisalini pe a maua le caffeine i totonu o le toto. Mulimuli ane, na latou faia ni suʻesuʻega i isumu e sefulu e maua i le maʻisuka, ma ina ua 'ai e isumu le kofe, o lo latou gafatia e pulea le maualuga o le kulukose o le toto e sili atu nai lo o isumu masani!

Na taʻua e le au suʻesuʻe e iai sela fatugaʻo tutusa i totonu o le tino o le tagata, ma o le masini faʻapitoa mo le gaosiga o le inisalini e manaʻomia pea suʻesuʻega.
O le mea moni, o nei fa'ai'uga fa'ata'ita'iga e le fa'asalaina. O se suʻesuʻega na faia e le Iunivesite o Harvard e aofia ai le 126,000 tagata auai na faʻaalia ai o tagata inu kofe masani e maualalo le lamatiaga o le atiaʻe o le maʻisuka ituaiga 2.
O lenei su'esu'ega ua maua ai le fa'amoemoe i le to'atele o tagata mama'i suka; masalo i le lumanaʻi, o le a mafai e tagata mamaʻi maʻisuka ona fiafia i se ipu kofe e faʻaosofia ai le gaosiga o le inisalini, ma faʻaumatia ai le manaʻomia mo tui faaopoopo!
**E Mafai e Kofe ona Taofia le Tuputupua o le Kanesa o le Susu**
O tagata su'esu'e i Lund University's Skåne University Hospital i Peretania na lomia fa'amatalaga i le *Clinical Cancer Research*, o lo'o fa'ailoa mai ai mo fafine ua maua i le kanesa o le susu o lo'o faia togafitiga i le tamoxifen, o le inuina o le kofe e mafai ona taofia ai le tuputupu a'e o le tuma ma fa'aitiitia ai le ono toe tupu.
O le suʻesuʻega na taulaʻi atu i le 1,090 tagata gasegase i Suetena na maua i le kanesa o le susu muamua, o le suʻesuʻeina muamua o le sootaga i le va o mea e lua e masani ona maua i le kofe Suetena-caffeine ma le caffeic acid-ma uiga tuma ma le ola e aunoa ma se faʻamaʻi.
O faʻaiʻuga na faʻaalia ai e le itiiti ifo ma le 500 fafine o loʻo mauaina togafitiga tamoxifen, oi latou e inu a itiiti ifo ma le lua ipu kofe i le aso sa i ai le lamatiaga o le toe tupu mai o le kanesa o le susu e pei o le afa o fafine na inu lua ipu pe itiiti, pe le inu kofe. . E le gata i lea, o nei fafine sa i ai ni tuma laiti ma e maualalo le tulaga o tuma e faalagolago i le hormone.
E talitonu tagata suʻesuʻe o le caffeine ma le caffeic acid e mafai ona taʻitaʻia ai le faʻalavelaveina o le taamilosaga o le cell ma faʻaleleia atili le oti, ma faʻamalosia ai aʻafiaga o togafitiga tamoxifen.
E moni e maloloina le kofe, ae o le autu e le o le faʻaopopoina o suka.
E taua le maitauina e le o kofe uma e maloloina; o le kofe o loʻo taʻua i lenei tusiga o le kofe uliuli manino e aunoa ma se faʻaopoopoga.
I le taimi nei, o le tele o kofe vave po'o kofe tofo i luga o le maketi o lo'o i ai le tele o suka pa'epa'e ma kulimi e le o ni susu, ma avea ai ma filifiliga le lelei. E le gata i lea, o na "mea inu caffeinated" o loʻo faʻapipiʻiina i faupuʻega o kulimi sasa ma suamalie tele (e aofia ai le lauti susu) e le gata e tele naua kalori ae e mafai foi ona mafua ai ni faʻafitauli faʻalesoifua maloloina ona o le maualuga o le suka, o lea e sili ai le taumafaina faʻaitiiti.
Afai e te maua le kofe uliuli e oona tele, e mafai ona e faʻaopopo sina susu poʻo le susu pauta.
E taua foi le taʻua e ui e leai se faʻasaina o fafine maʻitaga i le taimi nei e inu kofe, ma o le faʻaaogaina o caffeine i aso uma e le sili atu i le 200 milligrams, o suʻesuʻega i lenei autu e tumau pea le le mautonu. O le mea lea, e sili atu le saogalemu le fa'aitiitia o le inu kofe i le taimi o le maitaga.
Aotelega
I le taimi o togafitiga o le kanesa, e mata'ituina pea e foma'i ma tagata gasegase le alualu i luma o fa'ama'i ma saili ma le toto'a ni ta'iala lelei e fa'alautele ai le ola. Faʻateleina, faʻataʻitaʻiga suʻesuʻega e faʻaalia ai, e faaopoopo atu i auala masani e pei o taotoga, leitio, ma le chemotherapy, o le tuʻufaʻatasia o le immunotherapy e mafai ona fesoasoani e toe faʻaleleia galuega a le tino, faʻaitiitia le toe tupu, ma puipuia le metastasis.
O le mea moni, o togafitiga faʻasaienisi ma faʻatatau meaʻai e mafai ona faʻaitiitia lelei faʻamaoniga, faʻaleleia le tulaga o le tino, faʻaititia le aʻafiaga o le cachexia, faʻalautele le ola, ma faʻamalosia le toe faʻaleleia o le kanesa.
I le faaopoopo atu i le mauaina o togafitiga, e tatau foi i tagata gasegase ona faʻalauteleina lo latou malamalama i togafitiga ma le toe faʻaleleia e ala i punaoa faʻaaoaoga, faʻaauau fesoʻotaʻiga ma a latou fomaʻi, ma saili se auala faʻaleleia e fetaui ma i latou. Faatasi ai ma le fesoasoani o fetuunaiga o meaʻai ma auala e faʻaleleia ai le telefoni feaveaʻi, e mafai ona latou galulue e toe foʻi i se olaga soifua maloloina i se taimi vave e mafai ai!















