Siekte
Holistiese Alzheimer-sorgbenadering
Profiel
Alzheimer se siekte (AD), afgekort van sy Engelse term, is die mees algemene tipe demensie by bejaardes. Dit benadeel 'n pasiënt se denke, geheue en onafhanklikheid, wat hul lewenskwaliteit en mortaliteit beïnvloed.
Die Amerikaanse voedsel- en dwelmadministrasie (FDA) het dit as 'n "verwoestende siekte" beskryf. Wêreldwyd, volgens die World Alzheimer Report 2018 wat deur die Alzheimer's Disease International (ADI) vrygestel is, is daar tans minstens 50 miljoen demensiepasiënte wêreldwyd. Teen 2050 sal dit na raming 152 miljoen bereik, met ongeveer 60%–70% van gevalle pasiënte met Alzheimer se siekte.
Die uitdaging in die behandeling van Alzheimer se siekte lê in die feit dat die siektemeganisme nie ten volle verstaan word nie. Tans word dit algemeen aanvaar dat 'n wanbalans tussen die generering en opruiming van β-amyloïed (Aβ) beskou word as die inisiërende faktor vir neurodegenerasie en die aanvang van demensie. Abnormale vlakke van β-amyloïed vorm plae tussen breinneurone, wat neurotoksies is en tot neuronale degenerasie lei.
Etiologie
Die siekte kan 'n heterogene groep toestande wees wat onder die invloed van verskeie faktore (insluitend biologiese en psigososiale faktore) ontstaan. Navorsing dui op meer as 30 potensiële faktore en hipoteses, soos familiegeskiedenis, vroulike geslag, hooftrauma, lae opvoedingsvlak, skildkliersiekte, gevorderde of vertraagde moederlike ouderdom, virusinfeksies en ander.
Kliniese kenmerk
Die aanvang van die siekte is stadig of verraderlik, dikwels moeilik vir pasiënte en hul families om vas te stel. Dit is meer algemeen by individue ouer as 70 jaar (gemiddelde ouderdom van aanvang is 73 vir mans en 75 vir vroue). In 'n paar gevalle word simptome vinnig duidelik na fisiese siektes, frakture of sielkundige stressors. Die siekte kom meer voor by wyfies (3:1 verhouding tot mans). Vernaamste simptome sluit in 'n geleidelike afname in kognitiewe funksie, psigiatriese simptome, gedragsversteurings en die geleidelike verlies van daaglikse lewensvermoëns. Die vordering word in drie fases gekategoriseer gebaseer op die verswakking van kognitiewe vermoëns en fisiese funksies.
Ligte demensie stadium (1-3 jaar). Simptome sluit geheueverlies in, veral in onlangse gebeure; verminderde oordeel, met probleme om komplekse probleme te analiseer, te dink en te hanteer; sorgeloosheid in werk of huishoudelike take, onvermoë om inkopies of finansiële sake onafhanklik te bestuur, en sosiale probleme. Alhoewel die pasiënt steeds bekende daaglikse take kan verrig, sukkel hulle met nuwe aktiwiteite, toon emosionele onverskilligheid, af en toe roering en dikwels agterdog. Daar is 'n stryd met tydoriëntasie en probleme om geografiese liggings te verstaan. Beperkte woordeskat en benamingsprobleme is ook algemeen.
Matige demensie stadium (2-10 jaar). Simptome bestaan uit ernstige inkorting in beide korttermyn- en langtermyngeheue, verminderde visuele ruimtelike vermoëns vir eenvoudige strukture, en probleme met tyd- en liggingoriëntasie. Pasiënte staar uitdagings in die gesig met probleemoplossing, om ooreenkomste en verskille tussen voorwerpe te onderskei, en word aangewese op bystand vir buitemuurse aktiwiteite, aantrek, persoonlike higiëne en versorging. Hulle verloor hul vermoë om berekeninge uit te voer en toon verskeie neurologiese simptome soos afasie, apraksie en agnosie. Emosionele onverskilligheid verander in rusteloosheid, konstante dwaal en inkontinensie.
Ernstige demensie stadium (8-12 jaar). Pasiënte is geheel en al afhanklik van versorgers, en ervaar ernstige geheueverlies met slegs fragmente van geheue oor. Hulle raak nie in staat om daaglikse lewensaktiwiteite te bestuur nie, en ervaar inkontinensie in derm- en blaasbeheer. Hulle kan stilte, rigiditeit toon, en fisiese ondersoek kan positiewe tekens van piramidale kanaalbetrokkenheid, primitiewe reflekse soos sterk greep, tasting en suig openbaar. Uiteindelik kan hulle in 'n koma gly en tipies swig voor komplikasies soos infeksies.
Eksamen
Kognitiewe assesserings: Insluitend hulpmiddels soos die Mini-Mental State Examination (MMSE) om kognitiewe funksie te evalueer.
Beeldvormingstudies: Brein MRI- en CT-skanderings word gebruik om ander oorsake van kognitiewe gestremdhede uit te sluit en veranderinge in breinstruktuur op te spoor.
Elektro-enfalogram (EEG): Evalueer veranderinge in elektriese breinaktiwiteit.
Biomerkers: Sekere bloed- of serebrospinale vloeistof-biomerkers kan help met die diagnose.
Diagnose
Die diagnose van Alzheimer se siekte behels tipies die uitsluiting van ander potensiële oorsake van kognitiewe gestremdhede en is gebaseer op die pasiënt se simptome, kliniese assesserings en beeldingstudies. Tans is 'n patologiese ondersoek steeds nodig om die diagnose van Alzheimer se siekte afdoende te bevestig.