Beýni dikeldiş bejergisi

Kelläniň duýdansyz tizlenmegi, kellä duýdansyz urlan ýaly, beýni dokumalarynyň zeperlenmegine sebäp bolup biler. Kelläniň gozgalmaýan bir zada çalt täsiri ýa-da duýdansyz peselmegi beýniniň şikeslenmeginiň umumy sebäbi bolup durýar. Täsiriň ýa-da ters tarapdaky beýni dokumalary gaty we uzyn kellesi bilen çaknyşanda, şikes ýetýär. Tizlenme-tizlenme şikeslerine kämahal agdarlyşyk şikesleri diýilýär.

Kliniki görnüşler

Aljyraňňylykdan soňky sindrom, adamyň çaýkanmagyndan soň wagtlaýyn huşuny ýitirýän, adatça 30 minudyň içinde dikelýän ýagdaýy aňladýar. Näsag huşuny alandan soň, şikes ýagdaýlaryny ýa-da ondan öňki wakalary ýatlap bilmez. Alamatlarynda kelle agyry, ýürek bulanma, baş aýlanmak, gaharlanma, emosional durnuksyzlyk, ynamyň ýoklugy, ünsüňi sowmak we özbaşdak nerw ulgamynyň alamatlary, sowuk derler, pes gan basyşy, haýal impuls we çuňňur dem almak bolup biler.

Beýniniň trawmatiki şikeslerinden emele gelen koma, gysga wagtdan uzak wagtlap üýtgäp biler. Komadan huşuna çenli dikeldiş döwründe hassalar ukusyzlyk, bulaşyklyk we delirium döwürlerini başdan geçirip bilerler. Huş derejesi üýtgeýär, käbir pursatlar ýeňil, käbirleri has agyr bolýar.

Delirium, adatça komadan ýa-da ukusyzlykdan ýüze çykýar. Käbir hadysalarda delirium wagtynda görkezilen özüni alyp barş hassanyň öňki işini görkezip biler. Köp hassalar garşylyk, agitasiýa we hyzmatdaşlygy görkezip bilerler, beýlekiler has gaharly bolup bilerler. Alamatlar gorkunç galýusinasiýalary öz içine alyp biler we agyr ýagdaýlarda hassalar aşa bulaşyklyga sezewar bolup bilerler we hatda impulsly zorluk hereketlerini hem görkezip bilerler. Delirium, bulaşyklyk we düýş ýaly ýagdaýlar ýaly üýtgän aň ýagdaýlary bilen bilelikde bolup biler.

Kelläniň şikeslenmeginden döreýän trawmatiki amneziýa sindromy, ýatdan çykma esasynda ýasama häsiýetlendirilýär we hassalar köplenç aňsatlyk bilen tolgunýarlar. Onuň dowamlylygy alkogolly amnestiki sindrom bilen deňeşdirilende has gysga.

Kelläniň şikeslenmeginden döreýän subdural gematoma şikesden soň çalt ýüze çykyp biler, köplenç kelle agyry we ukusyzlyk ýüze çykýar. Wagtal-wagtal, motorly tolgunma bolup biler we hassalaryň ýarysyna golaýy papillema görkezýär. Dowamly subdural gematomanyň aýratynlyklaryna ukusyzlyk, garaňkylyk, ýadyň bozulmagy we agyr ýagdaýlarda demansyň hemmetaraplaýyn alamatlary degişlidir. Käbir hassalarda serebrospinal suwuklyk basyşy, belok mukdary köpelip, sary görnüş bolup biler.

Rentgen film

Döwükleri, kelläniň tikişleriniň bölünmegini, intrakranial howanyň ýygnanmagyny, intrakranial keseki jisimleri kesgitläň.

KT gözlemek

Gematomalaryň, kontuziýalaryň we ödemiň bardygyny we derejesini, şeýle hem döwükleri, pnewmosefali we ş.m. görkezip bilýän örän möhüm usul, zerur bolsa ýagdaýyň üýtgemegini yzarlamak üçin birnäçe dinamiki skaner edilip bilner. Şeýle-de bolsa, yzky fossa sebitinde pseudoshadows we pes şekillendiriş bolup biler.

MRI

Uteiti fazada seýrek ulanylsa-da, yzky fosadaky lezýonlar KT-de gowy görünmeýän ýagdaýlarda göz öňünde tutulmalydyr. KT bilen deňeşdirilende, intrakranial ýumşak dokuma gurluşlaryny has gowy şekillendirýär we ýagdaý durnuklaşandan soň şikesiň derejesini kesgitlemek we çaklamany çaklamak üçin ulanylyp bilner.

Lombar deşigi

Intrantrakranial basyşy ölçäp we serebrospinal suwuklygy analiz edip biler. Ntrakranial gan akma subarahnoid gan akma bilen bilelikde ýüze çykanda, lomber deşik ganly serebrospinal suwuklygy çykaryp biler we möhüm bejeriş usulydyr.

Serebral angiografiýasy

Kranial trawma diagnozynda ýygy-ýygydan ulanylýar, ýöne damar patologiýasy şübhelenende derrew ulanylmaly. KT skaneri ýok bolsa, damar morfologiýasyna esaslanýan gematomanyň bardygyny kesgitläp biler.

Beýleki anyklaýyş usullary

Ultrases, elektroensefalografiýa (EEG), radionuklid şekillendiriş we beýleki usullar çäkli ähmiýete eýe bolup, kranial we beýni şikeslerini anyklamak üçin seýrek ulanylýar.

Näsagyň şikesleniş taryhyna esaslanyp, tutuş bedeni we nerw ulgamyny düýpli gözden geçirmek bilen birlikde, kranial trawma diagnozy has aňsat döredilip bilner. Diagnozy tassyklamak üçin ýokarda agzalan synaglar geçirilip bilner.

Çylşyrymly ýagdaýlar

Beýni şikesleri köplenç dürli derejeli hemişelik işleýiş bozulmalaryna sebäp bolýar. Bu, esasan, zyýanyň beýniniň belli bir bölegine (fokus) ýa-da giňden ýaýramagyna baglydyr. Beýniniň zeperlenmeginiň dürli ýerleri dürli alamatlara sebäp bolup biler, lukmanlara şikes ýeten ýerini kesgitlemäge kömek eder. Fokal alamatlar hereket, duýgy, gürlemek, görmek we eşitmekdäki näsazlyklary öz içine alýar, ýaýraýan beýniniň zeperlenmegi köplenç ýada, uky ýa-da bulaşyklyga we koma sebäp bolýar.

Beýniniň agyr şikesleri käwagt amneziýa sebäp bolup biler, bu ýerde hassalar huşuny ýitirmezden ozal ýa-da soň ýatlap bilmeýärler, ýöne bir hepdäniň içinde huşuny täzeden alýanlar köplenç ýadyna düşýärler. Käbir beýniniň şikesleri, ýumşak bolsa-da, trawmatikden soňky sindromy döredip biler, bu ýerde hassalar ep-esli wagtlap kelle agyry we ýadyň bozulmagy bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.

Beýniniň agyr ýaralanmagy beýniniň nerwleriniň, gan damarlarynyň we beýleki dokumalarynyň uzalmagyna, burulmagyna ýa-da ýyrtylmagyna sebäp bolup biler. Nerw ýollaryna zeper ýetmegi ýa-da gan akmagy we çişmegi bolup biler. Rantrakranial gan akma we beýniniň çişmegi intrakranial mazmunyň köpelmegine sebäp bolýar, ýöne kelläniň özi şoňa görä giňelip bilmeýär. Netijede, intrakranial basyş ýokarlanýar we beýni dokumalaryna has köp zeper ýetirýär. Intrantrakranial basyşyň ýokarlanmagy beýni aşaky itekleýär, beýni dokumalaryny we beýni ulgamyny degişli açyklyklara mejbur edýär. Bu ýagdaýa beýniniň herniasy diýilýär. Serebellum we beýni kellesi kelläniň düýbündäki açyklyklardan geçip biler. Dem alyş we ýürek urmasyny saklamakda beýni ulgamy möhüm rol oýnaýandygy sebäpli, beýniniň herniasy köplenç ölüme sebäp bolup biler.